Ο Ασώματος

Ο Ασώματος, ένα μικρό ορεινό χωριό της Λέσβου, κουβαλά μια ιστορία που ξεκινά από τα μεσαιωνικά χρόνια. Οι πρώτοι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή «Χωραφέλια», περίπου 3 χιλιόμετρα βόρεια του σημερινού οικισμού, όπου υπήρχε μια αγροτική κοινότητα. Οι συνεχείς πειρατικές επιδρομές, όμως, ανάγκασαν τους ανθρώπους να αναζητήσουν πιο ασφαλείς τοποθεσίες. Έτσι δημιουργήθηκε σταδιακά ο σημερινός οικισμός, με πρώτο πυρήνα την περιοχή «Καστανιά».

Οι δυσκολίες δεν έλειψαν. Η πανώλη του 1832, η σφοδρή παγωνιά του 1850 και ο καταστροφικός σεισμός του 1867 δοκίμασαν σκληρά το χωριό. Παρ’ όλα αυτά, οι Ασωματιανοί επέδειξαν επιμονή και αντοχή, κρατώντας ζωντανή την κοινότητά τους. Η οικονομική και κοινωνική ζωή άρχισε να ανακάμπτει μετά το 1632, όταν καταργήθηκε το παιδομάζωμα, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για τον Ασώματο.

Ο Ασώματος ανέδειξε σπουδαίους τεχνίτες και επαγγελματίες, με δουλειές στενά δεμένες με το φυσικό περιβάλλον του τόπου.

Οι μαρμαρογλύπτες του χωριού, γνωστοί για την εργατικότητα και το μεράκι τους, είχαν αποκτήσει τη φήμη «αρχιτεκτόνων». Με τα σκληρά λευκά και μελανά πετρώματα από τα λατομεία του Νίκωνα, της Πολύκνου και του Εκκλησιδιού, δημιούργησαν αξιόλογα έργα τέχνης που άφησαν εποχή.

Η καλαθοπλεκτική επίσης άνθισε στον Ασώματο, μια τέχνη που, σύμφωνα με την παράδοση, έφεραν οι καλόγεροι. Τα όμορφα καλάθια, τα καφασωτά πανέρια και τα κοφίνια που έφτιαχναν οι Ασωματιανοί πωλούνταν σε όλα τα γύρω χωριά.

Κυρίαρχο προϊόν του τόπου ήταν η ελιά και το λάδι της, που απασχολούσε το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων. Παράλληλα, η τέχνη του αλευρομυλωνά μεταφέρθηκε από μετοίκους των Άντρια, οι οποίοι κατασκεύασαν μύλους στον ποταμό των Αγίων Αναργύρων και της Νυχτάντας, αξιοποιώντας τη δύναμη της φύσης για τις ανάγκες της κοινότητας.

Η ιστορία του Ασωμάτου είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη γενναιοδωρία και το όραμα σπουδαίων ανθρώπων που, με τη μέριμνα και τις προσφορές τους, στήριξαν το χωριό και συνέβαλαν στην πρόοδό του. Η αγάπη τους για τον τόπο άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στην κοινότητα και την πνευματική ζωή του χωριού.

Χατζηγρηγόρης Χατζηβρανάς


Ο Χατζηγρηγόρης Χατζηβρανάς συγκαταλέγεται ανάμεσα στις σημαντικότερες μορφές του Ασωμάτου. Ως μεγάλος ευεργέτης, δώρισε ολόκληρη την περιουσία του για την ανακούφιση των φτωχών του χωριού και για την προκοπή του γενικότερα. 

Ήταν ένας σπουδαίος και επιτυχημένος έμπορος λαδιού, γνωστός μέχρι τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη. Ο ίδιος επισκέφθηκε τους Αγίους Τόπους και απέκτησε τον τίτλο του "Χατζή". Η δωρεά του άφησε πίσω της σπουδαία έργα, όπως το κωδωνοστάσιο της εκκλησίας των Ταξιαρχών, το οποίο χτίστηκε το 1863 με 100 χρυσές Οθωμανικές λίρες. Στη διαθήκη του, μερίμνησε για τους απόρους, αλλά και για τα σχολεία και τα νοσοκομεία της Μυτιλήνης.

Ιωάννης (Τζων) Κοντέλλης

Ο Ιωάννης (Τζων) Κοντέλλης υπήρξε επιχειρηματίας που διακρίθηκε στην Αμερική και, επιστρέφοντας στην Ελλάδα, συνέβαλε ουσιαστικά στην πρόοδο του Ασωμάτου. Η αγάπη του για τη γενέτειρά του ήταν βαθιά και μεταδόθηκε και στα παιδιά του, τα οποία συνέχισαν το έργο του με αφοσίωση.

Με δαπάνες της οικογένειας Κοντέλλη κατασκευάστηκε ο Παιδικός Σταθμός Ασωμάτου (που σήμερα λειτουργεί ως Πολιτιστικό Κέντρο), ανακαινίστηκε το παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής στην αυλή της εκκλησίας και δημιουργήθηκε το Εκκλησιαστικό Μουσείο του χωριού.

Η προσφορά του Ιωάννη Κοντέλλη αποτυπώνεται και σε έργα υποδομής του χωριού, όπως η πλακόστρωση της εισόδου, τα κάγκελα της εκκλησίας και η ανέγερση του τουριστικού περιπτέρου — έργα που φανερώνουν το μεράκι και την έμπρακτη αγάπη του για τον τόπο του.

Η πνευματική ζωή του Ασωμάτου ήταν πάντα στενά δεμένη με την εκκλησία, που αποτελούσε το κέντρο της κοινότητας. Η πρώτη μορφή σχολείου λειτούργησε στην παλιά εκκλησία των Ταξιαρχών, όπου ιερείς και ιερομόναχοι μάθαιναν στα παιδιά τα βασικά γράμματα και την ιστορία των προγόνων τους.

Το χωριό δεν ανέδειξε μόνο ευεργέτες, αλλά και έναν νεομάρτυρα: τον Άγιο Αναστάσιο Πανέρα. Μαζί με τον Άγιο Δημήτριο Μπεγιάζη από την Αγιάσο, μαρτύρησαν το 1816 στον Κασαμπά της Μικράς Ασίας, σε ηλικία μόλις 19 και 20 ετών. Και οι δύο νέοι ήταν τεχνίτες (βαρελάδες) και θυσιάστηκαν για την πίστη τους, αφήνοντας ένα παράδειγμα αφοσίωσης και θρησκευτικότητας που συνεχίζει να εμπνέει τους Ασωματιανούς μέχρι σήμερα.

Η ψυχή του Ασωμάτου είναι δεμένη με τα έθιμα και τις λαϊκές παραδόσεις που κρατούν ζωντανές οι κάτοικοι εδώ και αιώνες.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά είναι το Μοιρολόγι της Παναγίας, που ψάλλεται τη Μεγάλη Παρασκευή και εκφράζει τη θλίψη της Παναγίας για τον θάνατο του Υιού της. Πρόκειται για ένα μοναδικό δημοτικό τραγούδι με βαθιά θρησκευτικό χαρακτήρα, που δείχνει τη ζωντανή πίστη των Ασωματιανών.

Την ίδια μέρα, οι κάτοικοι και οι επισκέπτες του χωριού περιμένουν το έθιμο της περιφοράς του Επιταφίου. Ο ανθοστόλιστος Επιτάφιος περνά μέσα από τα καλντερίμια και τα λιθόστρωτα σοκάκια, συνοδευόμενος από μουσική κομπανία με σαντούρι, βιολιά και νταούλι από την Αγιάσο. Ο παραδοσιακός σκοπός που ακούγεται είναι το «νεκρώσιμο», εμπνευσμένο από τις ραψωδίες του Φραντς Λιστ, μια μελωδία γεμάτη συγκίνηση και κατανυκτική ατμόσφαιρα.